دفتر توصیف احساسات
دفتر توصیف احساسات
مقدمه
دفتر توصیف احساسات مجموعهای آموزشی و مرجع برای نویسندگان است که با هدف تقویت مهارت نمایش احساسات شخصیتها در داستان تدوین شده است. این دفتر، احساسات مختلف انسان را بهصورت دستهبندیشده بررسی میکند و برای هر احساس، نمونههایی از توصیفهای ادبی، نشانههای رفتاری، زبان بدن، تغییرات گفتار و واکنشهای جسمانی ارائه میدهد.
ایده اصلی این دفتر بر این اصل استوار است که نویسنده نباید تنها نام احساس را بیان کند، بلکه باید آن را به گونهای توصیف کند که خواننده، بدون نیاز به توضیح مستقیم، احساس شخصیت را درک کند.
چرا دفتر توصیف احساسات؟
یکی از رایجترین مشکلات نویسندگان تازهکار، استفاده از جملاتی مانند:
او عصبانی بود.
او ناراحت شد.
او ترسیده بود.
این جملات احساس را بیان میکنند، اما آن را به خواننده نشان نمیدهند.
نویسنده حرفهای احساسات را از طریق جزئیات روایت میکند؛ مانند تغییرات چهره، حرکات بدن، نحوه صحبت کردن، نوع نگاه، ریتم تنفس، سکوت، انتخاب واژهها یا حتی اعمال شخصیت.
هدف دفتر
اهداف اصلی دفتر توصیف احساسات عبارتاند از:
- آموزش نمایش احساسات بهجای نام بردن از آنها
- افزایش تنوع در توصیف شخصیتها
- جلوگیری از کلیشههای رایج
- ایجاد بانک نمونه برای مطالعه نویسندگان
- کمک به بازنویسی داستان
- تقویت قدرت مشاهده نویسنده
ساختار دفتر
هر احساس در این دفتر از چند بخش تشکیل میشود.
۱. تعریف احساس
احساس از دیدگاه روانشناسی و کاربرد آن در داستان.
۲. نشانههای ظاهری
تغییرات چهره
حرکت چشم
وضعیت بدن
نوع راه رفتن
حالت دستها
تنفس
رنگ پوست
۳. تغییرات گفتار
سرعت صحبت
بلندی صدا
لحن
مکثها
تکرار کلمات
لکنت
سکوت
۴. رفتارهای رایج
واکنشهایی که معمولاً افراد هنگام تجربه آن احساس از خود نشان میدهند.
۵. نمونههای داستانی
نمونههایی برگرفته از آثار داستانی که آن احساس را بهخوبی نمایش دادهاند.
۶. نمونههای تألیفی
نمونههایی که برای آموزش نوشته شدهاند.
۷. اشتباهات رایج
مثلاً:
«او عصبانی بود.»
در برابر
«رگ کنار شقیقهاش میزد و لیوان را آنقدر محکم گرفته بود که بند انگشتهایش سفید شده بودند.»
احساسات موجود در دفتر
دفتر توصیف احساسات بهمرور برای همه احساسات انسانی تکمیل میشود.
برخی از احساسات اصلی عبارتاند از:
- خشم
- ترس
- اضطراب
- نگرانی
- استرس
- شرم
- خجالت
- حسادت
- غرور
- افتخار
- عشق
- دلبستگی
- نفرت
- اندوه
- غم
- دلتنگی
- ناامیدی
- امید
- شادی
- هیجان
- آرامش
- تنهایی
- پشیمانی
- گناه
- سردرگمی
- تعجب
- انزجار
- تحقیر
- حسرت
- دلواپسی
- شوق
- اشتیاق
- بیاعتمادی
- اطمینان
- رضایت
- خستگی
- درماندگی
- دلشکستگی
- دلگرمی
شیوه استفاده
نویسنده هنگام نگارش داستان میتواند احساس موردنظر خود را در این دفتر جستجو کند و نمونههای مختلف نمایش آن احساس را مطالعه کند. هدف، کپی کردن نمونهها نیست؛ بلکه الهام گرفتن از شیوههای متنوع توصیف و یافتن بیان متناسب با شخصیت و فضای داستان است.
فلسفه این دفتر
دفتر توصیف احساسات بر این باور است که احساسات انسان محدود هستند، اما شیوه نمایش آنها نامحدود است. هر شخصیت، بسته به سن، جنسیت، فرهنگ، پیشینه، موقعیت اجتماعی و تجربههای زندگی، یک احساس مشترک را به شکلی متفاوت بروز میدهد. بنابراین، این دفتر تلاش میکند بهجای ارائه نسخهای ثابت برای هر احساس، گسترهای از امکانهای روایی را در اختیار نویسنده قرار دهد.
۱. احساسات پایه
- شادی
- غم
- خشم
- ترس
- تعجب
- انزجار
- عشق
- امید
- ناامیدی
- آرامش
۲. احساسات مربوط به ترس و ناامنی
- نگرانی
- اضطراب
- استرس
- دلشوره
- هراس
- وحشت
- بیم
- تردید
- دودلی
- بیاعتمادی
- سوءظن
- بدگمانی
- احساس خطر
- احساس ناامنی
- بلاتکلیفی
۳. احساسات مربوط به غم
- اندوه
- دلتنگی
- حسرت
- پشیمانی
- عذاب وجدان
- دلشکستگی
- سوگواری
- یأس
- افسوس
- افسردگی
- تنهایی
- بیپناهی
- درماندگی
- پوچی
- بیانگیزگی
۴. احساسات مربوط به شادی و موفقیت
- خوشحالی
- شعف
- سرخوشی
- رضایت
- خرسندی
- افتخار
- غرور
- سربلندی
- اعتمادبهنفس
- اطمینان
- آسودگی
- شوق
- اشتیاق
- انگیزه
- هیجان
۵. احساسات عاشقانه
- دلبستگی
- دلباختگی
- شیفتگی
- علاقه
- صمیمیت
- دلتنگی عاشقانه
- غیرت
- حس مالکیت
- دلزدگی
- بیمهری
- نفرت عاشقانه
- حسادت عاشقانه
- وفاداری
- بیوفایی
- انتظار
۶. احساسات اجتماعی
- شرم
- خجالت
- تحقیر
- احترام
- بیاحترامی
- حسادت
- غبطه
- رقابت
- همدلی
- همدردی
- ترحم
- شفقت
- سپاس
- قدردانی
- بخشش
- کینه
- انتقام
- نفرت
- بیتفاوتی
- پذیرش
۷. احساسات مربوط به قدرت
- سلطه
- فرمانروایی
- اقتدار
- ضعف
- ناتوانی
- تسلیم
- سرکشی
- مقاومت
- استقلال
- وابستگی
۸. احساسات مربوط به هویت
- خودکمبینی
- خودبزرگبینی
- خودباوری
- خودشناسی
- خودسرزنشی
- خوددوستی
- احساس بیارزشی
- احساس ارزشمندی
- احساس تعلق
- بیگانگی
۹. احساسات مربوط به تصمیمگیری
- سردرگمی
- دودلی
- قاطعیت
- بلاتکلیفی
- کنجکاوی
- حیرت
- شک
- یقین
- امیدواری
- بدبینی
۱۰. احساسات معنوی و فلسفی
- ایمان
- توکل
- رضایت قلبی
- حیرت معنوی
- خشوع
- سپاسگزاری
- شفقت
- نوعدوستی
- ایثار
- فداکاری
۱۱. احساسات مربوط به شکست
- سرخوردگی
- ناکامی
- خشم فروخورده
- بیعدالتی
- احساس قربانی بودن
- دلزدگی
- فرسودگی
- خستگی
- ملال
- بیحوصلگی
۱۲. احساسات پیچیده
- نوستالژی
- دژاوو
- امید محتاطانه
- شادی تلخ
- غم شیرین
- عشق همراه با ترس
- نفرت همراه با علاقه
- حس رهایی
- احساس تولد دوباره
- حیرت آمیخته با احترام