بی‌مسئولیتی

بی‌مسئولیتی

تعریف

بی‌مسئولیتی حالتی است که در آن فرد از پذیرفتنِ وظایف، پیامدهای انتخاب‌ها یا تأثیری که رفتارهایش بر دیگران می‌گذارد، خودداری می‌کند. فردِ بی‌مسئولیت معمولاً میانِ خواسته‌ی لحظه‌ای و نتیجه‌ی بلندمدت، اولویت را به راحتیِ فوری می‌دهد و بارِ تعهد را به دیگران یا شرایط منتقل می‌کند. تفاوت بی‌مسئولیتی با اشتباه کردن در این است که اشتباه بخشی طبیعی از زندگی است، اما بی‌مسئولیتی زمانی رخ می‌دهد که فرد از یادگیری، جبران یا پذیرفتنِ نقشِ خود در اتفاقات اجتناب می‌کند. در داستان، بی‌مسئولیتی می‌تواند ضعفِ اخلاقیِ شخصیت را آشکار کند، باعثِ ایجادِ تعارض شود یا نقطه‌ی شروعِ یک مسیرِ رشد باشد؛ جایی که شخصیت باید با پیامدهای رفتارِ خود روبه‌رو شود.

نقش بی‌مسئولیتی در داستان

بی‌مسئولیتی معمولاً در موقعیت‌های زیر ظاهر می‌شود و روابط یا مسیرِ شخصیت را تغییر می‌دهد:

رها کردنِ کاری که دیگران روی آن حساب کرده‌اند.

مقصر دانستنِ دیگران برای اشتباهاتِ شخصی.

فرار از پذیرفتنِ نتیجه‌ی تصمیم‌ها.

شکستنِ قول‌ها بدونِ اهمیت دادن به پیامدها.

انتخابِ راحتیِ شخصی به جایِ وظیفه.

نادیده گرفتنِ نیازهای کسانی که به فرد وابسته‌اند.

شدت‌های بی‌مسئولیتی

بی‌دقتیِ کوچک ← سهل‌انگاری ← فرار از وظیفه ← آسیب رساندن به دیگران ← انکار کاملِ پیامدها

نشانه‌های ظاهری

چهره

بی‌تفاوتی هنگامِ صحبت از مشکل.

حالتِ بی‌خیال در موقعیت‌های جدی.

لبخند یا واکنشِ نامتناسب با شرایط.

نبودِ نشانه‌ی نگرانی نسبت به پیامدها.

چشم‌ها

نگاهِ بی‌اعتنا به نتیجه‌ی کارها.

دور شدنِ نگاه هنگامِ مواجهه با اشتباه.

نپذیرفتنِ نگاهِ کسانی که آسیب دیده‌اند.

جست‌وجوی راهی برای فرار از موقعیت.

دهان

گفتنِ جمله‌هایی مانند «مهم نیست».

توجیه کردنِ رفتارِ خود.

انداختنِ تقصیر بر دوشِ دیگران.

وعده دادن بدونِ قصدِ واقعی برای عمل.

دست‌ها

رها کردنِ کارهای نیمه‌تمام.

بی‌توجهی به وظایفی که نیاز به رسیدگی دارند.

انجام دادنِ کار بدونِ دقت.

کنار گذاشتنِ چیزی که نیاز به مراقبت دارد.

بدن

حالتِ راحت و بی‌دغدغه در شرایطِ بحرانی.

نبودِ آمادگی برای اقدام.

بی‌نظمی در رفتارهای روزمره.

حرکت کردن بدونِ توجه به نتیجه.

زبان بدن

بدنِ فردِ بی‌مسئولیت، اغلب پیامِ فاصله گرفتن از پیامدها را منتقل می‌کند.

هنگامِ مشکل عقب می‌رود.

حضورش در لحظه‌های مهم کم‌رنگ می‌شود.

مسئولیت را به دیگری منتقل می‌کند.

تلاش می‌کند بارِ تصمیم را از رویِ خود بردارد.

تغییرات صدا

لحنِ بی‌اهمیت یا بی‌تفاوت.

شوخی کردن در زمانِ نامناسب.

پاسخ‌های کوتاه برای پایان دادن به بحث.

دفاعی شدن هنگامِ انتقاد.

استفاده از جملاتِ توجیه‌کننده.

واکنش‌های جسمانی

آرامشِ ظاهری در شرایطی که نیاز به واکنش دارد.

بی‌قراری هنگامِ مواجهه با پیامدها.

تلاش برای دور شدن از موقعیت.

کاهشِ تمرکز روی وظایف.

نادیده گرفتنِ نشانه‌های فشار.

افکار شخصیت

ممکن است شخصیت با خودش فکر کند:

یکی دیگر درستش می‌کند.

هنوز وقت هست.

آن‌قدرها هم مهم نیست.

تقصیر من نبود.

چرا باید من هزینه‌اش را بدهم؟

رفتارهای رایج

عقب انداختنِ کارهای مهم.

انجام ندادنِ وعده‌ها.

فراموش کردنِ وظایف.

نپذیرفتنِ اشتباهات.

وابسته شدن به تلاشِ دیگران.

انتخابِ راهِ آسان در برابرِ راهِ درست.

رفتارهایی که الزاماً رخ نمی‌دهند

یکی از اشتباهات رایج نویسندگان این است که فردِ بی‌مسئولیت را همیشه تنبل، بدخواه یا بی‌اخلاق نشان می‌دهند.

همه‌ی افرادِ بی‌مسئولیت:

قصدِ آسیب زدن ندارند.

همیشه آدم‌های بدی نیستند.

هیچ‌گاه تغییر نمی‌کنند نیستند.

در همه‌ی زمینه‌های زندگی یکسان رفتار نمی‌کنند.

ممکن است شخصیتی در یک بخش از زندگی بی‌مسئولیت باشد، اما در بخشِ دیگری بسیار متعهد عمل کند.

اشتباهات رایج نویسندگان

او آدمِ بی‌مسئولیتی بود.

هیچ‌چیز برایش مهم نبود.

همیشه همه را ناامید می‌کرد.

کلیشه‌ها

بی‌مسئولیتی فقط دیر رسیدن، فراموش کردن یا کار نکردن نیست.

گاهی بی‌مسئولیتی:

سکوت کردن وقتی باید از کسی دفاع کرد است.

دیدنِ یک مشکل و وانمود کردن به اینکه وجود ندارد است.

خرج کردنِ امروز بدون فکر به فردا است.

قول دادن برای آرام کردنِ لحظه و شکستنِ آن بعداً است.

گذاشتنِ بارِ تصمیم‌های خود روی دوشِ دیگران است.

نمونه‌های کوتاه

پیام را دید و تصمیم گرفت بعداً جواب بدهد؛ اما هرگز نداد.

گفت «درستش می‌کنیم» بدون اینکه بداند چگونه.

وقتی همه دنبالِ راه‌حل بودند، دنبالِ مقصر می‌گشت.

کلیدها را روی میز گذاشت و رفت، بدونِ اینکه به چیزی که پشت سر می‌گذارد فکر کند.

گفت «فکر نمی‌کردم مهم باشد» و سکوت اتاق سنگین شد.

همیشه یک دلیل داشت، اما هیچ‌وقت یک پاسخ نداشت.

نمونه داستانی تألیفی

وقتی مدیر از او پرسید چرا پروژه عقب افتاده، شانه بالا انداخت. گفت: «فکر کردم یکی دیگر انجامش می‌دهد.» جمله‌ی ساده‌ای بود، اما پشتِ آن هفته‌ها بی‌توجهی پنهان شده بود. کسانی که روی کار او حساب کرده بودند، مجبور شدند شب‌ها بمانند و اشتباهاتش را جبران کنند. او هنوز فکر می‌کرد مشکل بزرگی نیست؛ فقط یک تأخیر کوچک. اما وقتی دید دوستی که همیشه کمکش می‌کرد این بار چیزی نگفت، تازه متوجه شد مسئله فقط یک کارِ انجام‌نشده نیست. گاهی چیزی که خراب می‌شود، خودِ کار نیست؛ اعتمادی است که دیگر به آسانی بازنمی‌گردد.

تمرین

شخصیتی را تصور کنید که به دلیلِ یک تصمیمِ اشتباه، دیگران را دچار مشکل کرده است، اما تلاش می‌کند از مواجهه با نتیجه‌ی کارش فرار کند.

بدون استفاده از واژه‌های «بی‌مسئولیتی»، «اشتباه»، «تقصیر»، «وظیفه» و «پشیمانی»، رفتار و افکار او را در حدود ۲۰۰ کلمه توصیف کنید.

احساسات نزدیک

بی‌تفاوتی، خودخواهی، انکار، فرار، غرور، بی‌اعتمادی

احساسات متضاد

تعهد، مسئولیت‌پذیری، وفاداری، احترام، بلوغ، همدلی

واژگان مرتبط

بی‌تعهد، سهل‌انگار، بی‌ملاحظه، بی‌خیال، خودمحور، بی‌دقت، غافل، ناپایدار، غیرقابل‌اعتماد، فراری، بی‌اعتنا، بی‌انضباط، سبک‌سر